vrijdag 12 september 2014

"Roma zijn annoying."

“Als je nooit bent afgetuigd door Roma, kun je er niks van zeggen.” Onlangs las op internet deze uitspraak van een Tsjechische man. Hij reageerde daarmee op iemand die kritiek had geuit op Romadiscriminatie in Tsjechië. Ik dacht er over na. Is dat echt zo? Moet ik eerst in elkaar geslagen worden door Roma, voordat ik een mening mag hebben over antiziganisme? Natuurlijk niet! Wat een onzin zeg!  De meeste mensen die ik ken die van mening zijn dat het goed is dat de Apartheid in Zuid-Afrika is afgeschaft, hebben persoonlijk geen negatieve ervaringen met zwarte Zuidafrikanen.  En niemand die dáár een punt van maakt.

Roma hebben behoorlijk te lijden onder discriminatie en vooroordelen. Dat is niets nieuws en het beperkt zich helaas ook niet alleen tot Tsjechië. In mijn eigen Nederlandse jeugd hoorde ik om mij heen ook nooit anders dan negatieve geluiden over “die Zigeuners”. Ze jatten,  ze zijn lui en gewelddadig, zo was de algemene opinie. En nee dat was geen discriminatie, maar gewoon de realiteit. Toch vond ik ze altijd heel intrigerend. Hun cultuur had iets mysterieus’ over zich. Hoe zou het zijn om in een woonwagen te wonen? Anno 2014 wonen de meeste Roma niet meer in woonwagens.  Tegenwoordig wonen ze bij mij in de straat.

De Roma zijn een van oorsprong nomadisch volk dat eeuwenlang rondtrok, door Europa, maar ook op andere continenten. Toen ze begonnen met trekken was het een welvarend volk. Onder andere dans en muziek waren een belangrijke bron van inkomsten.  Pas in de vijftiende eeuw begon in Europa de discriminatie van de Roma, nota bene aangezwengeld door de kerk, die hen als heidenen beschouwden. Vanaf toen werden ze overal verguisd en buitengesloten. Integreren deden ze niet, maar ze kregen er ook de kans niet voor. Ze kwamen overal letterlijk en figuurlijk aan de rand te staan. Dat zette de neerwaartse spiraal richting armoede in gang.

De situatie van veel Roma is nu tamelijk uitzichtloos. Ze hebben geen kans op een baan, want niemand wil ze in dienst nemen. Ook als ze goede burgers zijn, worden ze toch vaak afgewezen vanwege hun huidskleur of naam. De grote meerderheid van de Romakinderen belandt op het speciaal onderwijs, zelfs als dat niet nodig is. Velen van hen maken school niet af, onder andere doordat hun soms ongeletterde ouders vaak niet in staat zijn hun kinderen voldoende te ondersteunen.  Dit alles maakt dat veel Tsjechen de Roma beschouwen als luie steuntrekkers die een beetje op hun kosten bier zitten te drinken. 

Deze week las ik in de Prague Post dat meer Romakinderen instromen op reguliere scholen in plaats van op het speciaal onderwijs. Dat is goed nieuws, zou je denken. Maar de reactie van Tsjechische ouders is vervolgens, dat ze hun kinderen van school halen, omdat ze niet willen dat ze met Romakinderen les krijgen.

Maar je mag dus niks zeggen van Romadiscriminatie als je niet zelf een keer door ze bent afgetuigd. Hoe kortzichtig is het om je eigen particulieren ervaringen als uitgangspunt te nemen voor je visie op een probleem dat al 600 jaar niet opgelost wordt. Ik begrijp ook heus dat het traumatisch is om in elkaar geslagen te worden. Of beroofd. Of als je eigendommen worden gesloopt. Ik begrijp ook dat je bepaald niet méér van Roma gaat houden na zo’n behandeling. Maar de kinderen die in een Romafamilie geboren worden kunnen er niks aan doen waar hun wiegje stond, noch hebben ze enige invloed op wat hun familieleden doen. Die kinderen zijn vanaf hun eerste ademtocht gedoemd te mislukken, als we een heel volk blijven afrekenen en buitensluiten op basis van het gedrag van een deel van die groep. Buitengesloten worden werkt wrok in de hand, en criminaliteit en dat veroorzaakt weer buitensluiting. En zo verandert er nooit iets aan de situatie. Dan blijven Roma ongeschoolde steuntrekkers. En als ze dan niet in de criminaliteit belanden, worden ze uitgebuit, of als sekswerker verhandeld.

Zo houden zowel de Roma als de Tsjechen het probleem in stand. Veel Tsjechen haten de Roma en discrimineren hen, helaas ook kerkmensen. En hierom haten op hun beurt de Roma de Tsjechen weer. “They’re annoying!”, zo zei onlangs een vrouw uit de kerk tegen me over de Roma. Tja het zou kunnen. Ik zou het misschien ook zijn, met 600 jaar discriminatie in mijn bloed.

Wie moet de eerste stap zetten naar verandering? Dat is een ingewikkelde vraag, want zowel Roma als hun “gastheren en –vrouwen” hebben hierin stappen te zetten. Aan beide zijden moet dingen veranderen. En met zoveel wantrouwen aan weerszijden, valt dat niet mee. Maar toch denk ik dat degene die verantwoordelijk zijn voor het begin van de weg omlaag, ook verantwoordelijk moeten zijn voor het begin van de weg weer terug omhoog. Het gastland dus.

Roma worden als “annoying” beschouwd. Maar ze zijn vooral mensen, geschapen naar het beeld van hun Schepper, net als iedereen. En ze hebben ook de diepmenselijke verlangens naar een normaal leven, zonder al teveel zorgen. Naar gelijkwaardigheid en een normale levenstandaard.  Naar  onvoorwaardelijke liefde en vriendschap.

Ik droom van een maatschappij waar iedereen gelijke kansen heeft, niet alleen op papier maar ook in de dagelijkse praktijk. Waar buren met alle kleuren van de regenboog, in vrede en vrijheid naast elkaar wonen. Waar huidskleur geen criterium is voor de keuze van je vrienden. Alwéér iets waar ik geen ervaring mee heb. Mag ik er daarom geen ideeen over hebben? Wat een onzin zeg! Natuurlijk mag dat wel!